มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ทำแล้วผิดกฎหมายหรือไม่

หลายคนเริ่มมองหา มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ เพราะอยากได้ความนิ่งตอนจอดหรือเวลาที่ต้องคลานเมื่อรถติด รวมถึงบางคนที่มีอาการเจ็บเข่า เจ็บหลัง ขี่สองล้อแล้วทรงตัวลำบาก หรืออยากได้รถที่ขนของได้มากขึ้นแบบใช้งานทุกวัน แต่ประเด็นที่ต้องรู้ก่อนคือทำได้กับทำแล้วจดทะเบียนได้ ไม่ได้แปลว่าเรื่องเดียวกันเสมอไป บทความนี้เลยสรุปให้ครบ ตั้งแต่รูปแบบมอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ กฎหมายพื้นฐาน แนวทางทำให้ถูกต้อง ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ และการดูแลหลังแปลง เพื่อให้เตรียมพร้อมใช้งานได้อย่างสบายใจที่สุด

มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ มีกี่แบบ และต่างกันยังไง

1.แบบพ่วงข้าง (Sidecar)

เป็นการเพิ่มล้อด้านข้างพร้อมกระเช้า โครงเหล็ก จุดเด่นที่เน้นเรื่องคาแรกเตอร์มอเตอร์ไซค์ไว้เยอะ เหมาะกับขนของเล็ก ๆ ส่งของ หรือใช้งานในชุมชน แต่ต้องทำโครงให้แข็งแรงและตั้งศูนย์ให้ดี ไม่อย่างนั้น มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ประเภทนี้จะดึงไปข้างใดข้างหนึ่งได้ง่าย

2.แบบไทรค์ (Trike) สองล้อหลังหรือสองล้อหน้า

นี่คือภาพจำของคำว่า มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ที่หลายคนนึกถึง เช่น แปลงให้หลังเป็นเพลาคู่ หรือหน้าเป็นล้อคู่ ให้ทรงตัวนิ่งขึ้นเวลาเดินช้า จอด ข้อแลกเปลี่ยนคือพฤติกรรมรถตอนเข้าโค้งจะต่างจากสองล้อชัดเจน และมักกระทบระบบช่วงล่าง ช่วงล้อโดยตรง จึงเข้าข่ายงานดัดแปลงที่ต้องทำให้ถูกขั้นตอน

3.แบบสามล้อจากโรงงาน (ไม่ต้องดัดแปลง)

ถ้าไม่อยากปวดหัวเรื่องเอกสาร ทางเลือกคือซื้อ มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ที่ออกแบบจากโรงงาน เช่น สกู๊ตเตอร์สามล้อบางรุ่นอย่าง Piaggio MP3 ที่มีขายในไทยเป็นช่วง ๆ ส่วนใหญ่เป็นรถนำเข้า ข้อดีคือมาตรฐานการผลิตชัดเจน แต่ราคาสูงกว่ารถดัดแปลงพอสมควร

มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ผิดกฎหมายไหม?

ถ้า มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ไปกระทบชิ้นส่วนสำคัญต่อความปลอดภัย เช่น ระบบบังคับเลี้ยว ช่วงล่าง ช่วงล้อ จะเข้าข่ายต้องขออนุญาตก่อนดัดแปลง ตามแนวทางของกรมการขนส่งทางบก และหลังทำเสร็จต้องนำรถไปตรวจสภาพ ตรวจสอบ แล้วบันทึกรายการให้ตรงกับสภาพจริงก่อนนำไปใช้

ดังนั้นการดัดแปลงแล้วใช้บนถนนโดยไม่แจ้งให้ถูกต้อง มีความเสี่ยงโดนเรียกตรวจและถูกปรับได้ โดยสื่ออ้างคำเตือนจากขนส่งฯ ว่าการดัดแปลงสภาพรถโดยไม่ขออนุญาตเข้าข่ายผิดกฎหมายและมีโทษปรับ

เงื่อนไขที่คนมักไม่รู้ รถสามล้อส่วนบุคคล ถูกคุมพิเศษ และบางกรณีห้ามดัดแปลงจากมอเตอร์ไซค์

ถ้าตั้งใจทำ มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ให้ไปจบที่ทะเบียนรถยนต์สามล้อส่วนบุคคล ต้องรู้ว่าแนวทางการรับจดทะเบียนถูกคุมค่อนข้างเข้ม และมีเงื่อนไขเรื่องขนาดเครื่องยนต์ขั้นต่ำ รวมถึงมีข้อความว่ารถสามล้อที่จะนำมาจดทะเบียนต้องไม่ดัดแปลงมาจากรถจักรยานยนต์ ในกรณีทั่วไป แต่มีข้อยกเว้นที่ระบุไว้ชัดเจนสำหรับคนพิการที่แปรสภาพมาจากรถจักรยานยนต์ ตามประกาศกระทรวงคมนาคม พ.ศ. 2563 ซึ่งกำหนดสเปกตัวรถ ขนาด ซีซี กำลังมอเตอร์ และเอกสาร เช่น หนังสือรับรองความมั่นคงแข็งแรงของรถจากวิศวกร และมีกรณีขอเปลี่ยนประเภทรถจากรถจักรยานยนต์ส่วนบุคคล (รย.12) เป็นรถยนต์สามล้อส่วนบุคคล (รย.4) พร้อมหลักฐานค่าอุปกรณ์และค่าดัดแปลง

หากเป็นการแปลง มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ เพื่อใช้งานทั่วไป ต้องทำความเข้าใจเงื่อนไขการจดทะเบียนของสามล้อส่วนบุคคลให้ชัดก่อนลงเงินแปลงจริง ไม่อย่างนั้นอาจนำมาขับขี่บนท้องถนนไม่ได้ตามปกติ

ขั้นตอนทำ มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ให้ถูกต้อง

1.คุยกับขนส่งก่อน ไม่ใช่ค่อยไปทีหลัง

ระเบียบระบุชัดว่าบางกรณีต้องยื่นขออนุญาตก่อนดำเนินการ โดยเฉพาะงานที่กระทบโครง ช่วงล่าง ช่วงล้อ ดังนั้นสิ่งที่ควรเตรียมไปถามให้ชัด มีดังนี้

• รถจะเป็นพ่วงข้างหรือไทรค์
• ต้องเปลี่ยนประเภทรถ/แก้รายการในเล่มระดับไหน
• ต้องใช้แบบแปลน รายการคำนวณ และต้องมีวิศวกรรับรองหรือไม่

2.เลือกร้านแปลงที่ออกเอกสารได้

งาน มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ที่ดีควรมีใบเสร็จค่าอุปกรณ์ ค่าดัดแปลง เก็บไว้ครบ เพราะขั้นตอนยื่นเรื่องมีการขอหลักฐานการได้มาของชิ้นส่วนอุปกรณ์ด้วย

3.นำรถเข้าตรวจสภาพตามงานที่เปลี่ยน

งานแนวเปลี่ยนประเภทรถ เปลี่ยนช่วงล้อ ช่วงล่าง โดยมากต้องเข้าตรวจสภาพ โดยแนวทางการตรวจของฝ่ายตรวจสภาพจะดูตั้งแต่หมายเลขตัวรถ ความมั่นคงแข็งแรง ระบบไฟ มลพิษ ไปจนถึงศูนย์ล้อ ระบบเบรก ช่วงล่าง ไฟหน้า

4.อัปเดตรายการในเล่ม ป้าย ให้ตรงสภาพจริงก่อนใช้งาน

ถ้าเอกสารครบ ตรวจผ่าน และขนส่งอนุมัติ ก็จะมีการบันทึกรายการให้ตรงกับรถที่แปลงแล้ว เพื่อให้ใช้งานบนถนนได้แบบสบายใจ

มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ดูแลหลังแปลงยังไงให้ขี่ปลอดภัย และไม่พังเร็ว

• ศูนย์ล้อ ตั้งศูนย์: รถสามล้อที่ศูนย์เพี้ยนจะกินยางและดึงแฮนด์ง่าย ควรตั้งศูนย์ตามระยะ หรือเมื่อเริ่มรู้สึกว่ารถไหลแปลก ๆ
• ระบบเบรก: น้ำหนักเพิ่มและจุดถ่ายแรงเปลี่ยน ควรตรวจผ้าเบรก สายเบรก น้ำมันเบรกถี่ขึ้น เพราะการตรวจสภาพก็ให้ความสำคัญกับระบบเบรกและช่วงล่างอยู่แล้ว
• ช่วงล่าง จุดยึดโครง: จุดเชื่อม จุดยึด และลูกปืนล้อทำงานหนักขึ้น ควรตรวจความแน่นเป็นประจำ โดยเฉพาะหลังใช้งานหนักหรือขี่ทางขรุขระ

สรุป มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ทำได้ แต่ต้องวางแผนก่อนแปลงถึงจะคุ้ม

สรุปแล้วใครที่อยากทำ มอเตอร์ไซค์ ดัดแปลง 3 ล้อ ให้คุ้มที่สุด ควรเริ่มจากการเลือกแบบรถให้ชัด เช่น พ่วงข้าง ไทรค์หรือซื้อสามล้อโรงงานเลยก็จบดี แล้วไปคุยกับขนส่งก่อนลงเงิน เพราะงานที่กระทบช่วงล้อ ช่วงล่าง หรือระบบสำคัญมีแนวทางให้ยื่นขออนุญาตก่อนดัดแปลง และต้องตรวจสภาพ อัปเดตรายการให้ถูกต้อง อีกทั้งถ้าเล็งไปที่ทะเบียนรถยนต์สามล้อส่วนบุคคล ต้องรู้ว่ามีเงื่อนไขคุมพิเศษ และในกรณีทั่วไปมีข้อกำหนดว่าไม่ควรเป็นรถที่ดัดแปลงมาจากมอเตอร์ไซค์ ยกเว้นกรณีคนพิการตามประกาศเฉพาะ