วิธีตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์ ต้องเริ่มจากการรู้ก่อนว่ารถรุ่นนั้น กำหนดระยะห่างวาล์วไอดีและวาล์วไอเสียไว้เท่าไร เพราะตัวเลขไม่ได้ใช้ร่วมกันทุกคัน การตั้งวาล์วคือการปรับ Valve Clearance หรือช่องว่างระหว่างชิ้นส่วนชุดวาล์ว ให้อยู่ในค่าที่ผู้ผลิตกำหนด เพื่อให้วาล์วเปิดและปิดได้ถูกจังหวะเมื่อเครื่องยนต์ทำงาน
เมื่อเครื่องยนต์เย็น โลหะในฝาสูบ วาล์ว กระเดื่อง และเพลาลูกเบี้ยวมีขนาดต่างจากตอนร้อน ผู้ผลิตจึงมักกำหนดให้ตรวจระยะวาล์วในสภาพเครื่องเย็นตามเงื่อนไขของคู่มือ ถ้าตั้งโดยเดาค่า หรือใช้ค่าของรถรุ่นใกล้เคียง อาจทำให้ช่องว่างแน่นหรือห่างเกินไป แม้เครื่องยังสตาร์ทติดก็ตาม
ตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์ช่วยอะไร
การตั้งวาล์วช่วยให้เครื่องยนต์รักษาระยะเปิดปิดวาล์วตามที่ออกแบบไว้ เมื่อระยะกลับเข้าสเปก อาการเสียงดังจากช่องว่างมากเกินอาจลดลง การสตาร์ทและรอบเดินเบาอาจกลับมาเป็นปกติหากสาเหตุมาจากวาล์ว แต่ไม่ควรคาดหวังว่าตั้งวาล์วแล้วจะเพิ่มแรงม้าหรือทำให้รถแรงขึ้นอย่างชัดเจน
ต้องตั้งวาล์วทุกกี่กิโลเมตร
ระยะตรวจวาล์วไม่มีตัวเลขเดียวสำหรับมอเตอร์ไซค์ทุกคัน ผู้ผลิตแต่ละรุ่นกำหนดรอบตรวจตามโครงสร้างเครื่องยนต์และระบบวาล์ว บางคันตรวจตามระยะหลายพันกิโลเมตร ขณะที่บางรุ่นเว้นยาวกว่านั้นมาก วิธีที่ถูกต้องคือเปิดตาราง Periodic Maintenance ไม่ใช้ระยะจากรถเพื่อนเป็นเกณฑ์
Yamaha มีหน้า Owner’s Manual แยกตามรุ่นและปีรถจำนวนมาก จึงควรค้นคู่มือของรุ่นตรงกับรถที่ใช้งานก่อนอ้างค่าระยะหรือ Valve Clearance เพื่อให้สามารถทำตาม วิธีตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์ ได้อย่างถูกต้อง
เตรียมอะไรบ้างก่อนเริ่มตั้งวาล์ว

ต้องมี Service Manual หรือข้อมูลสเปกของรุ่นรถนั้นก่อน รวมถึง Feeler Gauge ประแจ เครื่องมือเปิดฝาครอบวาล์ว และอุปกรณ์หมุนเครื่องตามที่รถกำหนด หากเป็นระบบ Screw-and-Locknut อาจต้องมีประแจสำหรับจับสกรูตั้งวาล์ว ส่วนระบบ Shim ต้องใช้เครื่องมือและขั้นตอนซับซ้อนกว่า
วาล์วห่างหรือวาล์วแน่น มีอาการอย่างไร
วาล์วที่ห่างเกินไปมักทำให้เกิดเสียงแต๊กหรือเสียงเคาะบริเวณฝาสูบชัดขึ้น โดยเฉพาะช่วงเครื่องเย็น ขณะที่ระยะที่แน่นเกินไปอันตรายกว่าในบางกรณี เพราะเมื่อเครื่องร้อนวาล์วอาจปิดไม่สนิท ทำให้กำลังอัดรั่ว สตาร์ทยาก เครื่องร้อน หรือหน้าวาล์วเสียหาย
อาการที่ควรทำให้นึกถึงระยะวาล์ว ได้แก่ สตาร์ทตอนเช้ายากกว่าเดิม รอบเดินเบาไม่นิ่ง เครื่องดับง่าย กำลังตก มีเสียงจากฝาสูบ หรือระยะตรวจตามคู่มือมาถึง แต่ต้องจำไว้ว่าอาการเหล่านี้สามารถเกิดจากหัวเทียน หัวฉีด แบตเตอรี่ หรือระบบจ่ายเชื้อเพลิงได้เช่นกัน
วิธีตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์แบบ Screw-and-Locknut
วิธีตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์ สิ่งแรกคือจอดรถบนพื้นราบ ดับเครื่องและปล่อยให้เครื่องเย็นตามเงื่อนไขที่คู่มือระบุ จากนั้นถอดชิ้นส่วนที่บังฝาครอบวาล์ว เช่น แฟริ่ง กล่องเก็บของ หรือฝาครอบต่าง ๆ แล้วถอดฝาวาล์วอย่างระมัดระวังไม่ให้ปะเก็นฉีก
ขั้นต่อมาคือหมุนเครื่องยนต์ไปยังศูนย์ตายบนในจังหวะอัด หรือ TDC Compression Stroke จุดนี้สำคัญมาก เพราะลูกสูบขึ้นศูนย์ตายบนได้ทั้งจังหวะอัดและจังหวะคาย หากตั้งผิดจังหวะ ค่าที่วัดจะผิดและอาจทำให้ปรับวาล์วออกนอกสเปก
เมื่ออยู่ที่ TDC แล้ว ให้นำ Feeler Gauge ขนาดตามสเปกสอดเข้าไประหว่างจุดที่คู่มือกำหนด เช่น ระหว่างสกรูตั้งกับปลายวาล์วหรือบริเวณกระเดื่อง ความรู้สึกที่เหมาะสมมักเป็นการเลื่อนผ่านได้โดยมีแรงฝืดเล็กน้อย ไม่หลวมจนไม่มีแรงสัมผัสและไม่แน่นจนดึงแผ่นเกจแทบไม่ออก
ถ้าเป็นชุด Screw-and-Locknut ให้คลายน็อตล็อก ปรับสกรูทีละน้อยจนได้ระยะที่ต้องการ จากนั้นจับสกรูไม่ให้หมุนตามขณะขันน็อตล็อกกลับ แล้ววัดใหม่อีกครั้ง เพราะการขันน็อตสามารถทำให้ระยะเปลี่ยนได้ ขั้นตอนนี้ต้องทำทั้งฝั่งไอดีและไอเสียตามค่าของรถรุ่นนั้น
ถ้าเป็นวาล์วแบบ Shim ทำเหมือนกันไหม
รถบางรุ่นใช้ Shim-under-bucket หรือ Shim-over-bucket แทนสกรูปรับ หากวัดแล้วระยะผิด ต้องคำนวณความหนา Shim ใหม่และถอดชิ้นส่วนเพิ่มเติม บางเครื่องต้องถอดเพลาลูกเบี้ยว งานลักษณะนี้ไม่เหมาะกับการลองทำครั้งแรกโดยไม่มีข้อมูล Timing และค่าแรงขันที่ถูกต้อง
ตั้งเสร็จแล้วอย่าเพิ่งประกอบทันที
หลังตั้งเสร็จควรหมุนเครื่องยนต์ด้วยมือครบอย่างน้อยสองรอบ แล้วกลับมาตั้งมาร์ก TDC เพื่อตรวจระยะซ้ำ หากค่าคงที่จึงประกอบฝาวาล์วกลับ ตรวจสภาพปะเก็นและซีลทุกจุด จากนั้นประกอบชิ้นส่วนที่ถอดออกตามลำดับและใช้แรงขันตามสเปก
ให้ช่างตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์ ราคาเท่าไหร่

สำหรับค่าใช้จ่าย ร้านซ่อมมอเตอร์ไซค์ทั่วไปมีตัวอย่างราคาตั้งวาล์ว Honda Click 125i และ Click 150i ประมาณ 250 บาท แต่ราคาแต่ละร้านไม่เท่ากัน รถที่ต้องรื้อแฟริ่งมากหรือใช้ระบบ Shim จะมีค่าแรงสูงกว่า บิ๊กไบค์หลายสูบอาจขึ้นไปตั้งแต่หลักพัน เพราะต้องใช้เวลาถอดและวัดหลายตำแหน่ง
สรุป วิธีตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์ ตั้งให้ตรงสเปก สำคัญกว่าตั้งให้เสียงเงียบ
สรุปแล้ว วิธีตั้งวาล์วมอเตอร์ไซค์ ที่ถูกต้องคือรู้สเปกของรุ่น ตั้งเครื่องที่ TDC จังหวะอัด วัดด้วย Feeler Gauge ปรับตามรูปแบบชุดวาล์ว แล้วหมุนเครื่องและวัดซ้ำก่อนประกอบ จุดสำคัญไม่ใช่การทำให้เงียบที่สุด แต่ควรทำให้ระยะกลับมาอยู่ในค่าที่วิศวกรกำหนด หากไม่มีคู่มือ เครื่องมือ หรือประสบการณ์ ค่าแรงตั้งวาล์วรถใช้งานทั่วไปมักคุ้มกว่าความเสี่ยงจากการตั้งผิด เพราะงานนี้เกี่ยวข้องกับการปิดผนึกห้องเผาไหม้และ Timing ของเครื่องยนต์ การเลือกให้ช่างวัดก่อนแล้วปรับเฉพาะเมื่อจำเป็น เป็นแนวทางที่ง่ายและปลอดภัยสำหรับคนใช้รถประจำวัน